Radio Kapitala

Manifestu komunistaren irakurketa, bi boluntario erretiratuk egina.

Audioa FM bidez emititu zen BAI Festival 2022 jaialdian, Intxaurrondoko (Donostia) langile-auzoan, Agustín Ibarrola artistaren omenez. Ibarrola 1962an atxilotu eta torturatu zuten, Alderdi Komunistako kide izateagatik eta Radio España Independiente irratiaren —Radio Pirenaica izenez ezaguna— berri-emaile izateagatik.

Radio Kapitala elkarlanean egindako soinu-lana da: bi ahots anonimok osorik irakurtzen dute Karl Marxek 1848an idatzitako Manifestu komunista. Ahotsak Ibarrolaren Las Siluetas eskulturaren parean dagoen erretiratuen elkartera joan ohi diren bi pertsona erretiraturenak dira, eta handik bertatik emititzen da irakurketaren grabazioa. Eskulturaren ondoan, «Internazionala» izeneko irrati txiki batek (mundu osoko langileen ereserkiaren omenez) Marxen testu klasikoa zabaltzen du. Emisio akastun, zaratatsu eta mamuzko aberastasunez beteak iraganeko mamuez orainaldian pentsatzera gonbidatzen gaitu.

Manifestu komunista hitz hauekin hasten da: «Mamu bat dabil Europan barrena: komunismoaren mamua». Manifestuak inoiz baino indar handiagoa badu ere, mamu horren norabidea aldatu egin da, azken urteotan faxismoak mundu osoan —eta ez Europan bakarrik— izan duen gorakadari erreparatzen badiogu. Gaur egun beste mamu batzuk dabiltza gure gainean: batetik, krisi iraunkorraren mamua (banku-, higiezin- eta energia-krisia), arautu gabeko merkatu liberalaren berezkoa; bestetik, politika neoliberal eta burgesen ondorioak, besteak beste Donostia «etxegabeen» euskal hiriburu bihurtu dutenak, etxebizitzaren prezio izugarriengatik duintasunez bizitzea ia ezinezkoa den hiria.

Azken urteotan, mundu osoko hainbat egile eta intelektualek, hala nola Kohei Saito pentsalari japoniarrak, Manifestuaren eta Marxen obraren irakurketa berri bat proposatu dute: iraunkortasuna eta berdintasuna, ekonomia egonkor batean oinarrituta, kapitalaren aurkako erresistentziaren ardatz eta etorkizuneko gizartearen oinarri. Marxek bere azken urteetan irudikatu zuen komunismoa ekonomia desazkundezale, berdinzale eta iraunkorra da.

Manifestu komunistan, hau idazten du Marxek: «Gizarte burgesean iraganak menderatzen du oraina; gizarte komunistan, berriz, orainak menderatzen du iragana». Gaur egun munduaren amaiera irudikatzea kapitalismoaren amaiera irudikatzea baino errazagoa bada, merezi du galdetzea zer gizarte motatatik abiatuta irudikatu nahi dugun zer etorkizun mota. Zer mamu ehizatu nahi dugu? Benetan nahi dugu, Ibarrolari bezala, espetxeratu eta tortura gaitzaten alderdi politiko bateko kide izateagatik edo irratia egiteagatik? Zer klase sozialetakoak garela uste dugu, egiaz gizartearen zati handi bat energia- eta elikadura-fakturak ordaindu ezinaren atarian bizi denean, azken aldiko inflazio gero eta handiagoaren ondorioz, eta horrek Donostia bezalako hiri batean «etxegabe» izateko etorkizunak zabaltzen dizkigunean? Galdera horiek hausnartzeko dei bat dira, artelan diskretu eta mamuzko baten bitartez, Intxaurrondo bezalako funtsean langilea den auzo batean.

Ildo horretan, Radio Kapitalak geure buruari norbanako eta gizarte gisa galderak egitera gonbidatzen gaitu, bai eta irratia egitera ere, duela ez hainbeste urte Ibarrola kartzelara eraman zuen gauza bera. Radio Kapitalak herritarren parte-hartzera deitzen du, Manifestu komunista amaitzen den modu berean: «Herrialde guztietako proletarioak, elkar zaitezte!».

Jaialdian, Agustín Ibarrolari egindako esku-hartze eta omenaldi horri lotutako tailer bat ere gidatu nuen. Soinu-lana irratirako egina zenez, irrati-tailer bat egin genuen: parte-hartzaileek munduaren amaiera nolakoa izango litzatekeen irudikatu behar zuten, Orson Wellesen Munduen gerra (1938) omentzeko, errazagoa baitirudi munduaren amaiera irudikatzea kapitalismoarena baino. Ondorengo audioa zuzenean grabatu zen, entsegurik eta aurretiazko esperientziarik gabe, parte-hartzaile guztiekin.

Testuingurua

1962an, Agustín Ibarrola Bilbon atxilotu zuten, 21 egunez torturatu, eta auzitegi militar batek bederatzi urteko espetxe-zigorra ezarri zion. Alderdi Komunistako kide izatea eta Radio España Independiente irratiaren —Radio Pirenaica izenez ezaguna— berri-emaile izatea leporatu zioten. Burgosko espetxean egon zen 1962tik 1965era. Geroago, hainbat langile-grebatan parte hartu zuen, eta horregatik berriro espetxeratu zuten 1967tik 1973ra. Bi espetxealdietan ez zion margotzeari utzi.

Eskerrak

Mila esker bi erretiratuei (Meri eta Ángel) eta parte hartzera gonbidatu zituen haien lagun Migueli, bai eta tailerrean parte hartu zuten guztiei ere.